Czad – powszechnie nazywany cichym zabójcą – to gaz, który może stanowić bardzo poważne zagrożenie dla naszego zdrowia, a nawet życia. Jego wykrycie jest możliwe wyłącznie za pomocą specjalnych czujników, które powinny być zamontowane na odpowiedniej wysokości. Wokół tlenku węgla narosło wiele mitów, które sprawiają, że jego skuteczna detekcja może być utrudniona. 

Poniżej przyjrzymy się bliżej temu, jakie są właściwości czadu, co zrobić w przypadku, gdy zamontowany czujnik zacznie piszczeć, na co dokładnie reaguje czujnik czadu albo przy jakim stężeniu uruchamia się detektor. 

Właściwości czadu

Poznanie najważniejszych właściwości czadu pozwoli nam lepiej zrozumieć, dlaczego jest on tak niebezpieczny dla naszego zdrowia i życia. Przede wszystkim, należy mieć na uwadze, że tlenek węgla to bezbarwny i bezwonny gaz, a co za tym idzie – nie jesteśmy w stanie wykryć go za pomocą ludzkich zmysłów. Wiele osób błędnie uważa, że czad (CO) jest cięższy od powietrza. W rzeczywistości jest od niego nieco lżejszy, dlatego łatwo się z nim miesza i wypełnia pomieszczenia – na przykład łazienkę, kuchnię, sypialnię itd. 

Pytanie, czy czad jest cięższy od powietrza, może wynikać z tego, że niekiedy mylony jest z dwutlenkiem węgla (CO₂). Ten gaz faktycznie jest cięższy, a z czadem łączy go brak smaku oraz zapachu. 

Podsumowując – czad nie jest wyczuwalny ludzkimi zmysłami, ponieważ nie ma zapachu ani barwy. Jego obecność (nawet w niewielkim stężeniu) mogą wykryć tylko specjalne czujniki. Mitem jest to, że czad jest cięższy od powietrza i unosi się tylko przy podłodze albo tylko pod sufitem. 

Czy drewno, pellet i ekogroszek wytwarzają czad?

Czad powstaje w wyniku niepełnego spalania paliw, które zawierają węgiel. Możemy do nich zaliczyć między innymi gaz ziemny, węgiel kamienny, drewno, olej opałowy czy benzynę. Przyczyną wydzielania się tego trującego gazu jest niedostateczna ilość tlenu, gdyż w normalnych warunkach efektem spalania jest po prostu dwutlenek węgla. 

Często pojawiającym się pytaniem jest to, czy pellet albo ekogroszek wytwarzają czad. Tutaj odpowiedź brzmi – tak, ale wyłącznie w przypadku niepełnego spalania. Przyczyną powstania tlenku węgla nie jest zatem sam pellet albo ekogroszek, ale warunki, w jakich są spalane. Czad może powstać w wyniku złej wentylacji, nieszczelnego przewodu kominowego, zbyt szybkiego zamknięcia paleniska pieca bądź używania paliw niskiej jakości.

Krótko mówiąc – prawidłowe palenie drewnem, pelletem albo ekogroszkiem nie stanowi zagrożenia. Czad może wydzielać się w przypadku, kiedy w pomieszczeniu nie ma dostatecznej wentylacji, posiadamy uszkodzony piec albo palimy w nim w niewłaściwy sposób. Mitem jest zatem stwierdzenie, że samo paliwo zwiększa ryzyko pojawienia się tlenku węgla. Problemem jest jego nieprawidłowe spalanie. 

Na co reaguje czujnik czadu?

Czujnik czadu to urządzenie przeznaczone wyłącznie do wykrywania obecności tlenku węgla w powietrzu. Nie jest on w stanie poinformować nas o tym, że w domu pojawił się dym albo gaz ziemny, gdyż do reagowania na takie zagrożenia służą osobne detektory. Wyjątek stanowią urządzenia 2w1 wyposażone w dwa niezależne sensory, które mogą reagować na czad i dym albo czad i gaz. Jeżeli zatem chcemy zapewnić najwyższe standardy bezpieczeństwa, nie możemy utożsamiać ze sobą czujników dymu, czadu i gazu. 

Mitem będzie zatem przekonanie, że montaż czujnika czadu pozwoli nam wykryć również inne zagrożenia, jak chociażby dym albo gaz ziemny. 

Przy jakim stężeniu włącza się czujnik czadu?

Bardzo ważną rzeczą, o jakiej musimy pamiętać, jest to, że czujnik czadu nie uruchamia alarmu od razu po tym, jak wykryje niewielkie ilości tego gazu w powietrzu. Czas uruchomienia alarmu zależy zarówno od stężenia tlenku węgla, jak i czasu, przez jaki dane stężenie się utrzymuje. To, po jakim czasie uruchamia się czujka, określa europejska norma PN-EN 50291. Im większe zagrożenie, tym mniejszy czas reakcji:

• przy stężeniu 30 ppm alarm nie powinien uruchomić się przed upływem 120 minut;
• stężenie 50 ppm sprawia, że detektor uruchamia się po około 60-90 minutach;
• jeżeli stężenie wyniesie 100 ppm, wówczas sygnał włącza się po upływie 10-40 minut;
• w przypadku stężenia przekraczającego 300 ppm alarm uruchamia się w czasie mniejszym niż 3 minuty. 

W tym miejscu należy także wiedzieć, co zrobić, kiedy czujnik czadu zacznie piszczeć. Odpowiednia reakcja jest kluczowa dla bezpieczeństwa naszego oraz innych osób przebywających w domu bądź budynku mieszkalnym. 

Co robić, gdy piszczy czujnik czadu?

Prawidłowy montaż czujnika czadu ma bardzo duży wpływ na poprawę bezpieczeństwa wszędzie tam, gdzie znajdują się urządzenia grzewcze. Trzeba jednak wiedzieć jeszcze, co należy zrobić, gdy detektor zacznie piszczeć. Głośny, przerywany albo ciągły sygnał alarmowy to znak, że w pomieszczeniu pojawił się tlenek węgla. W takim przypadku należy przede wszystkim zachować spokój, gdyż panika może utrudniać sprawną ewakuację. 

Co zrobić, jeśli czujnik czadu piszczy? W pierwszej kolejności powiadom o tym wszystkich domowników, otwórz okna i (jeżeli nie stanowi to zagrożenia) wyłącz piec gazowy albo inne urządzenie, które może być źródłem problemu. Następnie jak najszybciej opuść budynek i wezwij straż pożarną. Pod żadnym pozorem nie wracaj do środka. 

Czy czad przechodzi przez ściany?

Powiadomienie o zagrożeniu lokatorów budynku jest bardzo ważne. Często pojawiającym się dylematem jest to, czy czad przechodzi przez ściany. Tutaj odpowiedź brzmi – tak. To gaz, którego gęstość jest zbliżona do powietrza, zatem bardzo łatwo rozchodzi się po budynku. Może przenikać przez ściany, stropy, różne nieszczelności, mikropęknięcia czy warstwy ziemi. 

Mitem na temat czadu jest to, że nie przedostanie się do sąsiedniego mieszkania czy pomieszczenia. Tlenek węgla łatwo miesza się z powietrzem i może przemieszczać się między pomieszczeniami między innymi przez nieszczelności, otwory, kanały instalacyjne oraz ciągi komunikacyjne.

Gdzie umieścić czujnik czadu i na jakiej wysokości?

Czujnik czadu powinien być zamontowany tam, gdzie znajdują się urządzenia grzewcze – na przykład w kotłowni, łazience albo kuchni. Optymalna wysokość jego montażu to około 1,5-1,9 metra od podłogi (wysokość wzroku dorosłego człowieka). Ważne też, aby czujka była zamontowana w odległości około 2 metrów w linii prostej od urządzenia, które potencjalnie może wytwarzać tlenek węgla. Uwaga! Detektor nie może być umieszczony przy kratce wentylacyjnej, a także nie może jej zasłaniać. 

Ponieważ czad łatwo miesza się z powietrzem, w sypialni lub salonie czujnik najlepiej zamontować na wysokości tzw. strefy oddychania – około 70-100 cm od podłogi. Pamiętajmy, by detektor znajdował się w takim miejscu, aby w razie jego uruchomienia się, sygnał był słyszalny w pokoju, w którym śpimy. Należy za to unikać montażu w pobliżu wentylatorów, okien, drzwi oraz w tzw. martwych strefach, czyli tam, gdzie czujnik może być przysłonięty przez meble, zasłony itp. 

Jeżeli chcemy mieć pewność, że nasz czujnik umieszczony jest na odpowiedniej wysokości, wcześniej koniecznie powinniśmy zapoznać się z dołączoną instrukcją oraz zaleceniami producenta. 

Popularne fakty i mity na temat czadu

Czujnik czadu wykrywa dym

To oczywiście mit. Czujniki czadu wyposażone są w sensor elektrochemiczny, który jest w stanie reagować wyłącznie na obecność tlenku węgla. Do wykrywania dymu służą inne czujniki, wyposażone w sensor optyczny lub jonizacyjny. Wyjątkiem są urządzenia 2w1, które posiadają dwa niezależne sensory – jeden z nich wykrywa czad, a drugi dym. 

Czujnik czadu wykrywa gaz ziemny 

To kolejny mit. Tlenek węgla oraz gaz ziemny posiadają inne właściwości chemiczne oraz fizyczne, dlatego do ich wykrycia potrzebne są inne sensory. Przede wszystkim, gaz ziemny jest dużo lżejszy od powietrza, co sprawia, że unosi się ku górze i gromadzi pod sufitem. Czujniki gazu powinny być zatem montowane blisko sufitu. 

Czujnik gazu i czadu to nie są te same urządzenia. Przeznaczone są do wykrywania innych zagrożeń i powinny być montowane na innych wysokościach. 

Czad ma zapach, dlatego łatwo wykryć jego obecność. 

Mit. Czad to bezwonny i bezbarwny gaz, dlatego wykrycie go ludzkimi zmysłami jest niemożliwe. Dodatkowo, nie szczypie w oczy ani nie jest duszący. 

Czad jest cięższy od powietrza. 

To oczywiście kolejny mit. Czad jest nieco lżejszy od powietrza, dlatego łatwo się z nim miesza i wypełnia całe pomieszczenie. 

Czujnik tlenku węgla najlepiej zamontować blisko urządzenia grzewczego

Mit. Czujnik czadu powinien być zamontowany w odległości około 1-3 metrów od potencjalnego źródła zagrożenia. 

Czad nie gromadzi się ani wysoko ani nisko

To fakt. Czad jest gazem, który nie gromadzi się ani wysoko pod sufitem ani nisko nad podłogą. Równomiernie miesza się z powietrzem i wypełnia całe pomieszczenie. Właśnie z tego powodu czujniki najlepiej zamontować na wysokości około 1,5-1,9 metra, co odpowiada wysokości wzroku osoby dorosłej. 

BIBLIOGRAFIA

https://samorzad.gov.pl/web/sp-pieczyska/tlenek-wegla---wlasciwosci-i-dzialanie-jak-powstaje-czad

https://www.gov.pl/web/kmpsp-kalisz/zasady-montazu-czujek-tlenku-wegla-16122024