Klasyfikacja materiałów niebezpiecznych ma ogromne znaczenie z punktu widzenia bezpiecznego transportu różnorodnych towarów, które mogą stwarzać zagrożenie dla ludzi lub środowiska. Prawidłowe przypisanie ładunku do klasy ADR pozwala dobrać odpowiednie opakowanie, oznakowanie, a także zapewnić środki bezpieczeństwa, jakie należy stosować w trakcie przewozu.
Trzeba pamiętać, że znajomość zasad klasyfikacji ADR jest niezbędna nie tylko w przypadku przewoźników i kierowców, ale też producentów, nadawców czy innych osób uczestniczących w procesie logistycznym. Warto zatem wiedzieć, czym dokładnie jest klasyfikacja towarów niebezpiecznych, jakie klasy ADR wyróżniamy oraz co można zaliczyć do konkretnej z nich.
Co to jest ADR?
ADR to skrót od francuskiej nazwy Accord relatif au transport international des marchandises Dangereuses par Route, czyli Umowy dotyczącej międzynarodowego przewozu drogowego towarów niebezpiecznych. Została sporządzona w 1957 roku w Genewie, a obecnie jej stronami jest ponad 50 państw europejskich i pozaeuropejskich (Polska należy do ADR od 1975 roku).
Ten dokument określa między innymi klasy ADR, wymagania dotyczące ich opakowania, oznakowania, dokumentacji oraz obowiązki przewoźników i kierowców. Dzięki temu transport konkretnych substancji odbywa się w sposób bezpieczny, nie stanowiąc zagrożenia dla ludzi oraz środowiska naturalnego. Ważne jest to, że załączniki do umowy są nowelizowane co dwa lata, dzięki czemu można je dopasować do rozwoju gospodarki czy technologii.
Klasyfikacja materiałów niebezpiecznych
Materiały niebezpieczne w transporcie drogowym możemy podzielić na 9 podstawowych klas, w zależności od tego, jaki rodzaj stwarzanego zagrożenia w nich dominuje. Taka klasyfikacja wynika z europejskiej umowy ADR i pozwala między innymi dobrać odpowiednie opakowania dla towarów, oznakowania pojazdów, środki ochrony indywidualnej oraz zasady postępowania w przypadku awarii.
Należy pamiętać, że mianem towarów niebezpiecznych określamy materiały, które ze względu na swoje właściwości (chemiczne albo fizyczne) mogą stanowić poważne zagrożenie nie tylko dla ludzi, ale też środowiska naturalnego. Zaliczamy do nich na przykład materiały stałe, ciekłe, jak również gazy (czyste i mieszaniny). Mogą one reagować na zmiany temperatury, wstrząsy lub wilgoć, dlatego tak ważne jest ich prawidłowe sklasyfikowanie, a następnie zabezpieczenie. Oto klasy ADR, jakie stosuje się w transporcie drogowym.
Klasa 1 – materiały i przedmioty wybuchowe. Zaliczamy do niej na przykład amunicję i fajerwerki. Takie towary mogą gwałtownie eksplodować pod wpływem uderzenia czy wysokiej temperatury. Dodatkowo zostały podzielone na sześć podklas, w zależności od skali ryzyka: od materiałów stwarzających zagrożenie wybuchem masowym do skrajnie niewrażliwych, które nie stwarzają takiego zagrożenia.
Klasa 2 obejmuje gazy przewożone pod ciśnieniem, w stanie sprężonym, skroplonym lub schłodzonym. Tutaj zagrożeniem może być ich toksyczność, łatwopalność czy wysokie ciśnienie mogące prowadzić do rozerwania zbiornika. Możemy je podzielić na trzy grupy: gazy palne (np. propan i butan), gazy niepalne i nietrujące (jak azot i dwutlenek węgla) oraz gazy trujące (np. chlor).
Klasa 3 to materiały ciekłe zapalne, których opary mogą zapalić się już w stosunkowo niskiej temperaturze. W takim przypadku im niższa temperatura zapłonu, tym większe ryzyko pożaru. Do tej klasy zaliczymy przede wszystkim olej napędowy, benzynę albo rozpuszczalniki.
Klasa 4 obejmuje materiały zapalne stałe. Dzieli się ona dodatkowo na trzy podklasy: materiały stałe zapalne (siarka, nitroceluloza), materiały samozapalne (jak biały fosfor) oraz materiały reagujące z wodą (sód czy potas).
Klasa 5 – materiały utleniające i nadtlenki organiczne. Wyróżniamy tutaj substancje, które mogą bardzo silnie podtrzymywać spalanie. Materiały utleniające (jak azotan potasu) dostarczają tlenu innym substancjom, co wzmacnia pożar, z kolei nadtlenki organiczne są bardzo niestabilne chemicznie i mogą ulegać gwałtownym rozkładom. Z tego powodu wymagają na przykład kontrolowanej temperatury transportu.
Klasa 6 – materiały trujące i zakaźne. Obejmuje ona substancje, które stanowią zagrożenie dla naszego zdrowia lub życia. Materiały trujące mogą dostać się do organizmu przez połknięcie, ale też drogą oddechową lub przez skórę. Wśród nich wskazać można cyjanki, pestycydy lub niektóre środki ochrony roślin. Materiały zakaźne zawierają natomiast drobnoustroje chorobotwórcze lub ich toksyny, a należą do nich głównie odpady medyczne, próbki laboratoryjne albo materiał biologiczny.
Klasa 7 to materiały promieniotwórcze, czyli takie, które emitują promieniowanie jonizujące. Mogą to być paliwa jądrowe lub odpady promieniotwórcze. Wymagają specjalnych procedur transportowych, opakowań oraz ciągłego monitorowania poziomu promieniowania.
Klasa 8 dotyczy materiałów żrących, które powodują trwałe uszkodzenie skóry oraz wielu materiałów konstrukcyjnych. Prowadzą na przykład do ciężkich oparzeń chemicznych, korozji metali i uszkodzeń instalacji. Do najczęściej wskazywanych przykładów należą kwas siarkowy, kwas solny, wodorotlenek potasu.
Klasa 9 – różne materiały niebezpieczne. Tutaj wymieniamy towary, które ze względu na swoje właściwości nie pasują do poprzednich klas, jednak mogą stanowić zagrożenie. To bardzo zróżnicowana klasa i możemy do niej zaliczyć azbest, suchy lód, jak i baterie oraz akumulatory litowe.
Prawidłowa identyfikacja materiału niebezpiecznego, a następnie przydzielenie go do konkretnej klasy, ma podstawowe znaczenie dla bezpieczeństwa kierowców, pracowników magazynu, służb ratowniczych, ale też wszystkich osób znajdujących się w otoczeniu transportu.
Ile jest klas ADR?
Zgodnie z międzynarodową umową ADR, wyróżniamy 9 klas towarów niebezpiecznych. Czasami jednak różne źródła podają, że jest ich 13. Taka różnica wynika z faktu, że klasy 4-6 posiadają swoje podklasy, które liczone są oddzielnie. Przykładowo, opisaną powyżej klasę szóstą można podzielić na materiały trujące oraz zakaźne.
Jak wygląda tablica ADR?
Tablica ADR to pomarańczowa tablica informacyjna, która umieszczona jest na pojazdach przewożących niebezpieczne substancje. To obowiązkowe oznakowanie pojazdów w krajach objętych umową ADR. Składa się z dwóch numerów:
UN – czterocyfrowego identyfikatora oznaczającego dany materiał niebezpieczny (przykładowo: 1017 to chlor, 1170 oznacza alkohol etylowy, a 1202 olej napędowy do silników Diesla);
HIN – pozwalającego rozpoznać zagrożenie, składa się z dwóch lub trzech cyfr umieszczonych w górnej części tablicy (na przykład 268 będzie oznaczać gaz - 2, który jest trujący - 6 oraz żrący - 8).
W niektórych przypadkach można też spotkać tzw. tablice gładkie, czyli bez numeru rozpoznawczego zagrożenia i numeru UN. Dotyczy to przewozu w tzw. sztukach przesyłki, na przykład w beczkach. Wówczas dany pojazd oznaczony jest dwiema gładkimi pomarańczowymi tablicami – z przodu i z tyłu.
Prawidłowe oznakowanie to jeden z elementów pozwalających na bezpieczny transport drogowy towarów. Każda z dziewięciu klas ADR obejmuje materiały o innych właściwościach, które mogą stwarzać różnego rodzaju zagrożenia. Rozpoznanie ich cech pozwala dobrać adekwatne warunki do ich przewozu. W ten sposób możliwe staje się ograniczenie ryzyka wypadków, a także spełnienie norm, jakie obowiązują przewoźników. Warto też aktualizować swoją wiedzę, ponieważ przepisy ADR są regularnie nowelizowane i dostosowywane do aktualnych standardów bezpieczeństwa.
Sprawdź też: oznakowanie ADR
Bibliografia
https://www.prawo.pl/kadry/klasyfikacja-adr-praca-z-towarami-niebezpiecznymi,186999.html
https://www.gov.pl/web/infrastruktura/towary-niebezpieczne
https://sklep-ppoz.pl/co-trzeba-miec-w-aucie-obowiazkowe-wyposazenie-samochodu
