Instalacje fotowoltaiczne cieszą się coraz większym zainteresowaniem w wielu miejscach - od domów jednorodzinnych, przez budynki komercyjne, aż do farm przemysłowych. Wraz z rosnącą popularnością tej technologii, część inwestorów oraz użytkowników zastanawia się nad tym, czy na pewno jest ona bezpieczna. Mimo że pożary fotowoltaiki stanowią zaledwie niewielki odsetek incydentów, jakie odnotowane zostały przez Straż Pożarną, warto bliżej przyjrzeć się temu, jakie są najczęstsze przyczyny pożarów fotowoltaiki.
Taka wiedza pozwoli nam jeszcze lepiej zabezpieczyć się przed potencjalnym zagrożeniem, a dodatkowo zwróci naszą uwagę na błędy, jakich koniecznie należy unikać, kiedy decydujemy się na montaż paneli fotowoltaicznych. Warto też wiedzieć, co mówią statystyki z ostatnich lat.
Pożary fotowoltaiki - co mówią statystyki?
Ryzyko pożaru instalacji fotowoltaicznej, która została prawidłowo wykonana, jest naprawdę niewielkie. Doskonale obrazują to statystyki, jakie od lat prowadzone są w wielu krajach. Przykładowo, w 2015 roku firma TUV Rheinland (zajmująca się badaniem oraz certyfikowaniem różnych produktów) wraz z Instytutem Systemów Energetyki Słonecznej im. Fraunhofera postanowiła bliżej przyjrzeć się temu, jak wygląda problem pożarów fotowoltaiki w Niemczech. Z przeprowadzonych analiz wynikało, że na ponad milion gospodarstw domowych, jakie korzystały z fotowoltaiki, pożar miał miejsce w zaledwie 430 przypadkach.
Jak sytuacja wygląda w Polsce? Według ustaleń przekazanych przez Państwową Straż Pożarną, w latach 2020-2023 na milion instalacji fotowoltaicznych, odnotowano około 200 pożarów, co stanowi mniej niż 0,1% wszystkich incydentów w gospodarstwach domowych. Pożar instalacji fotowoltaicznej zdarza się raz na 5000 przypadków. Dla porównania - urządzeń AGD raz na 3000 gospodarstw, z kolei instalacji elektrycznej raz na 500.
Czy zatem incydenty związane z pożarem fotowoltaiki są na tyle rzadkie, że nie należy się nimi przejmować? Nie do końca. Tutaj znowu warto wrócić na chwilę do statystyk. W 2019 roku (na podstawie danych Komendy Głównej Państwowej Straży Pożarnej) odnotowano 153 520 pożarów, z czego 31 994 w obiektach mieszkalnych. W domach jednorodzinnych liczba ta wynosiła 16 086, czyli nieco ponad 10%. Statystyki pokazują co prawda, że do pożarów budynków mieszkalnych dochodzi stosunkowo rzadko, jednakże trzeba wiedzieć, że to właśnie w nich ginie niemal 95% wszystkich ofiar. Rozwiązaniem nie jest jednak rezygnacja z paneli fotowoltaicznych, ale skuteczna ochrona przed potencjalnym zagrożeniem już na etapie projektowania instalacji.
Przyczyny pożarów fotowoltaiki
Pożary fotowoltaiki zdarzają się rzadko, jednak warto wiedzieć, co może być ich przyczyną, aby jeszcze bardziej zminimalizować potencjalne ryzyko. Wyróżnić możemy kilka głównych przyczyn, jak czynniki zewnętrzne, błędy w montażu, awarie urządzeń albo błędy popełnione już na etapie projektowania. Na niektóre sytuacje nie będziemy mieli wpływu, jednak wielu z nich z pewnością uda nam się uniknąć.
Czynniki zewnętrzne wpływające na ryzyko pożaru fotowoltaiki
Czynniki zewnętrzne to jedna z najczęstszych przyczyn pożarów fotowoltaiki. Tutaj wskazać należy przede wszystkim warunki atmosferyczne, które mogą być odpowiedzialne za ryzyko zapalenia się instalacji. Przykładowo, intensywne opady śniegu albo gradu mogą uszkodzić powierzchnię paneli, a co za tym idzie - prowadzić do powstania tzw. hot-spotów, czyli obszarów nagrzewających się znacznie szybciej niż reszta modułu. Do uszkodzenia instalacji mogą prowadzić też burze i uderzenia piorunów.
Warto jednak pamiętać, że nie tylko pogoda stanowi czynnik ryzyka. Wspomniane powyżej hot-spoty mogą być też spowodowane przez liście, pył, a nawet ptasie odchody. Ogromne znaczenie ma zatem to, aby regularnie sprawdzać to, w jakim stanie są panele. Wiele gryzoni, na przykład kuny, mogą przegryzać i kable i przewody, co w rezultacie prowadzi do zwarcia, awarii, a nawet pożaru.
Błędy w montażu i awarie urządzeń
Błędy montażowe to kolejna przyczyna pożarów instalacji fotowoltaicznych. Tutaj wielu potencjalnie niebezpiecznych sytuacji z całą pewnością będzie można uniknąć, jeżeli tylko będziemy pamiętać o najważniejszych zasadach już na etapie projektu.
Wśród popularnych błędów montażowych wskazać możemy chociażby niedokręcone śruby. To sprawia, że mogą one wypaść, a tym samym podtrzymywane przez nie elementy zostaną narażone na różne uszkodzenia mechaniczne, jak na przykład przetarcie przewodów. Kolejna przyczyna, na jaką należy zwrócić uwagę, to niewłaściwy dobór i montaż złączek. W tym miejscu pamiętajmy, aby nie mieszać różnych typów złączek (H4 z MC4) lub ich rodzajów (na przykład złączki od różnych producentów). Inne błędy, jakie mogą prowadzić do ryzyka pożaru fotowoltaiki, to między innymi:
- montaż na materiałach łatwopalnych - w trakcie pracy panele fotowoltaiczne mogą nagrzewać się do wysokich temperatur, a to sprawia, że łatwopalne elementy mogą ulec zapłonowi;
- brak uziemień - prowadzi do zwiększenia ryzyka przepięć, porażenia prądem i wyładowań elektrycznych;
- nieprawidłowe poprowadzenie przewodów - na przykład w miejscach, gdzie będą narażone na przygniecenie albo bez koniecznych mocować i osłon UV.
Na koniec należy jeszcze wspomnieć o awariach falownika, który przekształca prąd stały (DC) w zmienny (AC). W trakcie swojej pracy wydziela ciepło. Musi być ono zatem odpowiednio odprowadzone. Jeżeli falownik nie będzie miał dostatecznej wentylacji albo zostanie zamontowany na materiale palnym, może to doprowadzić do zapłonu.
Panele fotowoltaiczne a ryzyko samozapłonu
Czy ryzyko samozapłonu paneli fotowoltaicznych to problem, którego rzeczywiście należy się obawiać? Wielu inwestorów uważa to za realne zagrożenie, jak jednak wygląda prawda?
Samozapłon paneli fotowoltaicznych to zjawisko bardzo rzadkie, nie oznacza to jednak, że należy je zupełnie lekceważyć. W tym miejscu trzeba wiedzieć, co prowadzi do takiego zagrożenia. Otóż przyczyną zwiększającą ryzyko zapłonu są wspomniane już wcześniej hot-spoty (gorące punkty). Aby uniknąć takich sytuacji, należy pamiętać o prawidłowym projekcie i montażu (między innymi unikaniu zacieniania paneli przez drzewa). Ważne są ponadto regularne inspekcje, a w niektórych przypadkach nawet badania termowizyjne. Koniecznie unikajmy też paneli niskiej jakości (na przykład dotkniętych korozją), które będą bardziej narażone na zapłon.
Sprawdź: ZABEZPIECZENIA PPOŻ FOTOWOLTAIKA
Pożary przez fotowoltaikę - jak uniknąć ryzyka?
Pożary spowodowane przez fotowoltaikę należą do rzadkości, jednak odpowiednie zabezpieczenia pozwolą nam jeszcze lepiej zadbać o bezpieczeństwo nie tylko budynku, ale też nas samych. Skuteczna ochrona zaczyna się już na etapie projektu instalacji.
Nie możemy rzecz jasna zapominać o regularnych przeglądach technicznych, które powinny obejmować kontrolę stanu kabli, złączy, modułów PV i innych elementów. Obowiązkowo powinniśmy też przechowywać wszelkie dokumentacje związane z projektem i montażem instalacji. Kluczowe będzie także odpowiednie oznaczenie instalacji fotowoltaicznej. W tym celu należy zastosować komplet oznakowań zgodny z obowiązującą normą PN-HD 60364-7:2016-05. Poprawne oznakowanie będzie nieocenioną pomocą nie tylko w przypadku prac konserwacyjnych i serwisowych, ale też ułatwi służbom ratunkowym podjęcie odpowiednich działań w przypadku pożaru.
Ochrona przed zagrożeniem - nawet jeżeli z pozoru wydaje się ono niewielkie - jest bardzo ważne dla naszego bezpieczeństwa, jak i ochrony mienia. Obecnie na rynku znajdziemy szereg nowoczesnych rozwiązań, które pomogą nam skutecznie zabezpieczyć instalację fotowoltaiczną. W całym tym układzie na wiele negatywnych czynników, prowadzących w efekcie do zwarcia lub pożaru, narażone są między innymi złącza kabli solarnych. Warto zatem zadbać o ich niezawodne zabezpieczenie. Obudowa złącza kabla solarnego MC4 ASPP CONNECTOR BOX z plastrami ASPP Fire Sticker to innowacyjne rozwiązanie, które nie tylko osłania złącza MC4, ale także - w przypadku zapalenia - ugasi płomień w zaledwie 90 sekund. Możliwe jest to, dzięki specjalnej taśmie przeciwpożarowej ASPP Fire Sticker, jaka została umieszczona w obudowie.
Wspomniany plaster ppoż dedykowany jest do samoczynnego gaszenia pożarów w rozdzielnicach elektrycznych. W instalacjach fotowoltaicznych będzie doskonałą opcją dla ochrony skrzynek DC, jednak jej zastosowanie jest bardzo szerokie i sprawdzi się w wielu popularnych urządzeniach generujących ciepło. Taśma ogniochronna ASPP Sticker okazuje się niezawodna, jeżeli chodzi o bezobsługowe ugaszenie wstępnego pożaru - w praktyce oznacza to, że do jej “uruchomienia” nie jest potrzebna nasza obecność. Wynika to z jej unikalnej budowy - pokryta jest tysiącem pęcherzyków wypełnionych środkiem gaśniczym, które pękają w przypadku kontaktu z ogniem.
Mimo że pożary fotowoltaiki to obecnie rzadkość, dedykowana specjalnie do ich tłumienia gaśnica powinna stanowić obowiązkowy element wyposażenia miejsc, gdzie wykorzystuje się alternatywne źródło. Solarstop to urządzenie dedykowane właśnie do gaszenia instalacji fotowoltaicznych - zarówno modułów, okablowania, jak i dodatkowego wyposażenia. Środek gaśniczy trwale trzyma się powierzchni instalacji, a tym samym odcina dostęp światła, co pozwala ograniczyć produkcję prądu. Ponadto - gaśnica sprawdza się w przypadku gaszenia pożarów kat. A, czyli materiałów stałych.
