Kiedy myślimy o metodach gaszenia pożaru, zazwyczaj do głowy przychodzi nam użycie wody lub piasku. W praktyce sprawa okazuje się jednak nieco bardziej skomplikowana. Musimy bowiem wiedzieć, że istnieją różne rodzaje pożarów, które wymagają dedykowanych typów gaśnicy. Innej używa się, aby ugasić płonące drewno, a innej w przypadku, kiedy pali się olej albo urządzenia elektryczne. 

Nieprawidłowo dobrana gaśnica albo - co gorsze - próba gaszenia pożaru tym, co akurat mamy pod ręką, może okazać się nie tylko mało skuteczna, ale też doprowadzić do szybszego rozprzestrzeniania się płomieni. Warto zatem wiedzieć, jakie są rodzaje pożarów i jakie gaśnice są odpowiednie do gaszenia każdego z nich. Poniżej przedstawiamy najpopularniejsze klasyfikacje pożarów wraz z przypisanymi do nich urządzeniami gaśniczymi.

Sprawdź: gaśnice

Klasyfikacja pożarów (norma PN-EN 2) a rodzaj gaśnic

Mówiąc o klasyfikacji pożarów, na początku warto bliżej przyjrzeć się temu, czym dokładnie jest wspomniane zjawisko. Otóż pożar - w potocznym znaczeniu - to niekontrolowany proces spalania, jaki powstaje w miejscach, które nie są do tego przeznaczone. Należy również podkreślić, że stanowi istotne zagrożenie dla naszego życia i zdrowia oraz powoduje straty materialne. Polska Norma PN-ISO 8421-1: 1997 wskazuje też, że zjawisko pożaru charakteryzuje się emisją energii cieplnej - z udziałem dymu oraz płomieni. 

Zgodnie z normą PN-EN 2 wyróżnić możemy 5 grup pożarów, które oznaczone są kolejno literami A, B, C, D oraz F (do 2006 roku istniały też pożary grupy E, którymi określano pożary urządzeń elektronicznych i elektrycznych pod napięciem). Każdy z nich związany jest z paleniem się innej rzeczy - ciał stałych, cieczy, gazów itp. - a zatem wymagać będzie użycia innej gaśnicy. Poniżej szczegółowa charakterystyka. 

Pożary grupy A

Do pożarów grupy A zaliczamy pożary materiałów stałych pochodzenia organicznego, które w czasie spalania tworzą żarzące się węgle. Zaliczamy do nich pożary między innymi drewna, papieru, tektury, słomy albo węgla. Do ich gaszenia mogą być używane:

• gaśnice proszkowe ABC,
• gaśnice pianowe,
• gaśnice płynowe, w których środkiem gaśniczym będzie roztwór wody i piany albo mgły wodnej,
• gaśnice wodne mgłowe - środkiem gaśniczym jest zdemineralizowana woda.

Trzeba też zaznaczyć, że pożary tej grupy należą do najczęstszych, dlatego odpowiednia gaśnica może okazać się niezbędna w przypadku ewentualnego zagrożenia. 

Pożary grupy B

Pożary grupy B to z kolei pożary cieczy oraz materiałów stałych, które topią się w czasie spalania. W przeciwieństwie do pożarów grupy A, materiały z grupy B nie tworzą żaru, ale palą się płomieniem. Możemy tu wskazać pożary benzyny, oleju napędowego, alkoholu, farb oraz rozpuszczalników, smoły, a także tworzyw sztucznych, które się topią. Do ich gaszenia nie powinno się używać wody, ponieważ może ona roznieść palącą się ciecz, a co za tym idzie - rozprzestrzenić pożar. Tutaj stosowane mogą być:

• gaśnice proszkowe ABC lub BC,
• gaśnice śniegowe CO2,
• gaśnice pianowe. 

Pożary grupy C

Pożary grupy C to pożary gazów palnych, do których zaliczamy na przykład gaz ziemny, propan, butan lub acetylen. Spalają się one w postaci płomienia po zmieszaniu z powietrzem. Mogą być związane między innymi z wadliwą kuchenką gazową albo instalacjami przemysłowymi. Do ich gaszenia stosuje się przede wszystkim gaśnice proszkowe ABC lub BC. Ponadto, można też stosować gaśnice śniegowe CO2. Warto także zaznaczyć, że dawniej do dyspozycji mieliśmy również gaśnice halonowe. Obecnie - ze względu na ochronę środowiska - w UE halony są praktycznie wycofane z użycia. 

Uwaga - w przypadku pożarów grupy C musimy pamiętać o tym, aby odciąć dopływ gazu, a dodatkowo pod żadnym pozorem do gaszenia nie używać wody. 

Pożary grupy D

Do pożarów z grupy D zaliczamy pożary metali. Należą one do szczególnie niebezpiecznych z dwóch powodów - po pierwsze metale palą się w bardzo wysokich temperaturach, a po drugie reagują z wodą, co może prowadzić do wybuchu. Może dojść do nich na przykład w laboratoriach albo zakładach metalurgicznych, gdzie używane są takie metale jak potas, sód, magnez, aluminium, czy też lit. 

Do gaszenia pożarów z grupy D używa się specjalnych gaśnic proszkowych, które nie wchodzą z metalami w reakcje chemiczne. 

Pożary grupy F

Pożary grupy F to pożary tłuszczów roślinnych i zwierzęcych, między innymi powszechnie używanych olejów spożywczych. Takie zagrożenia mogą zdarzyć się głównie w kuchni - zarówno naszej, domowej, jak też w lokalach gastronomicznych. Tutaj też trzeba pamiętać o tym, aby tego typu pożaru nie gasić wodą, gdyż może się to okazać bardzo niebezpieczne. Może to spowodować gwałtowne rozpryskiwanie gorącego tłuszczu, co grozi dodatkowo poważnymi poparzeniami. Do gaszenia pożarów grupy F najlepiej jest stosować:

• specjalne gaśnice pianowe albo płynowe dedykowane do gaszenia tłuszczów;
• koce gaśnicze,
• pokrywki, które pozwolą odciąć dopływ tlenu.

Tego typu pożary mogą się zdarzyć podczas codziennego gotowania lub smażenia, dlatego ważne jest zachowanie spokoju i odpowiednie ugaszenie ognia. Pamiętajmy, aby odruchowo nie sięgać po wodę, która może tylko pogorszyć sprawę. 

Inne klasyfikacje pożarów i dedykowane im gaśnice

Kiedy mówimy o skutecznej ochronie przeciwpożarowej, warto mieć na uwadze także inne klasyfikacje pożarów. Wiedza dotycząca ich specyfiki oraz tego, gdzie mogą się pojawić, może okazać się bardzo przydatna w sytuacji ewentualnego zagrożenia. Do tego dochodzi również kwestia tego, jak należy je skutecznie oraz bezpiecznie gasić. 

Pożary wewnętrzne i zewnętrzne

Pożary możemy również podzielić na zewnętrzne oraz wewnętrzne, w zależności od miejsca ich powstania. 

Pożary wewnętrzne - jak może sugerować ich nazwa - powstają i rozwijają się wewnątrz zamkniętych obiektów, na przykład budynków, samochodów, czy też pomieszczeń. Dodatkowo możemy je podzielić na:

• ukryte - na przykład w pustych przestrzeniach stropów albo ścianach budynków (ich nazwa pochodzi stąd, że trudniej je zlokalizować);
• otwarte - to pożary, gdzie widzimy ognisko pożaru (trzeba mieć jednak na uwadze, że szeroko rozumiana widoczność może być mocno ograniczona głównie przez dym).

Pożary wewnętrzne należą do szczególnie niebezpiecznych, gdyż oprócz ognia, dużym zagrożeniem są także dym, wysoka temperatura, mocno ograniczona widoczność albo toksyczne gazy. Mogą pojawić się w mieszkaniach, domach, biurach, piwnicach, halach produkcyjnych itd. To, jaka gaśnica będzie nam potrzebna, uzależnione jest oczywiście od tego, co uległo zapłonowi. Najczęściej są to: meble i drewno (pożary grupy A), farby i rozpuszczalniki (pożary grupy B) lub tłuszcze w kuchni, czyli pożary grupy F. 

Pożary zewnętrzne to takie, które powstają na otwartej przestrzeni, czyli poza budynkami (chociaż w praktyce, do czego przejdziemy dalej, mogą występować w dwóch przestrzeniach jednocześnie). Trzeba mieć na uwadze, że ich niebezpieczeństwo polega głównie na tym, że ogień może rozprzestrzeniać się szybko za sprawą wiejącego wiatru, a otwarte miejsca są znacznie trudniejsze do ogarnięcia przez służby ratunkowe. 

Pożary zewnętrzne to najczęściej pożary: lasów, traw, śmietników, budynków na zewnątrz albo różnorodnych składowisk. Tutaj też może wyróżnić kilka grup pożarów zewnętrznych:

• pożary pojedyncze - dotyczące jednego obiektu, jaki znajduje się na zewnątrz, na przykład kosza na śmieci;
• pożary blokowe - związane z zapaleniem się kilku budynków, które bardzo często mają wspólne elementy konstrukcyjne (to przypadek, kiedy pożar rozwija się zarówno na zewnątrz, jak też wewnątrz);
• pożary przestrzenne - dotyczące dużych obszarów, jak lasy, pola, ale też parkingi.

Podział pożarów ze względu na wielkość

Pożary możemy także podzielić ze względu na ich wielkość. Wyróżniamy zatem pożary małe, średnie, duże albo bardzo duże. Taka klasyfikacja stosowana jest głównie przez straż pożarną oraz w dokumentacji przeciwpożarowej. Określa ona nie tylko skalę pożaru, ale i to, jakie środki są potrzebne do jego ugaszenia. 

• Pożary małe - o powierzchni do 70m2 albo objętości 350 m3.
• Pożary średnie - powierzchnia od 71 do 300 m2 lub objętości od 351 do 1500 m3.
• Pożary duże - o powierzchni od 301 do 1000 m2 lub objętości 1501 do 5000 m3.
• Pożary bardzo duże - dotyczą sytuacji, gdy powierzchnia pożaru przekracza 1000 m2 albo objętość 5000 m3. 

Podział pożarów ze względu na przyczynę powstania

Na koniec trzeba też wspomnieć o tym, że pożary możemy podzielić ze względu na przyczynę ich powstawania. Tutaj wskazać możemy te, które powstały przy udziale człowieka, jak też powstałe z przyczyn naturalnych. 

Pożary powstałe z winy człowieka stanowią znaczną część wszystkich incydentów związanych niekontrolowanym rozprzestrzenianiem się ognia. Mogą to być pożary wynikające z nieostrożności człowieka (jak pozostawienie niedopałka papierosa), celowe podpalenia (na przykład akty terroru), jak też różnego rodzaju awarie urządzeń - głównie elektrycznych i grzewczych. Tu musimy mieć na uwadze, że urządzeń elektrycznych nigdy nie należy gasić wodą! Może to grozić bowiem porażeniem prądem. W tym celu można użyć specjalnego koca gaśniczego, gaśnicy proszkowej lub śniegowej. 

Pożary powstające z przyczyn naturalnych są najczęściej wynikiem wyładowań atmosferycznych (pioruny), jak też bardzo wysokich temperatur, kiedy to może dojść do samozapłonu. Tutaj, szczególnie w okresie letnim, kiedy panują bardzo wysokie temperatury, może dochodzić do pożarów lasów albo pól uprawnych. Wśród najczęściej stosowanych środków gaśniczych wymienić należy oczywiście wodę, jak też gaśnice wodno-pianowe. 

Podsumowanie - rodzaje pożarów a gaśnica

Odpowiednie dopasowanie gaśnicy do rodzaju pożaru jest podstawą tego, aby skutecznie poradzić sobie z żywiołem. Musimy pamiętać o tym, że woda - mimo że jest bardzo popularnym środkiem gaśniczym - pod żadnym pozorem nie powinna być używana do gaszenia gorącego tłuszczu albo urządzeń elektrycznych, gdyż doskonale przewodzi prąd. 

W tym miejscu najlepiej znać klasyfikację pożarów A-F, gdyż każdemu z nich przypisany jest odpowiedni rodzaj gaśnicy. 

Bibliografia

https://www.gov.pl/web/kppsp-gniezno/pozary---najczestsze-przyczyny-powstania

https://www.gov.pl/web/kppsp-tczew/zasady-uzycia-podrecznego-sprzetu-gasniczego

https://www.gov.pl/web/kgpsp/gasnice---zasady-rozmieszczania